Wiele osób wykonujących analizę składu ciała skupia się przede wszystkim na jednej liczbie — procencie tkanki tłuszczowej. „Mam 25% tkanki tłuszczowej”, „on ma 20%”, „ona ma 30%”. Problem polega jednak na tym, że ta sama wartość procentowa może oznaczać zupełnie coś innego u kobiety i mężczyzny — zarówno pod względem wyglądu sylwetki, jak i konsekwencji zdrowotnych.
I właśnie dlatego interpretacja wyników analizy składu ciała zawsze powinna uwzględniać płeć, fizjologię organizmu oraz sposób rozmieszczenia tkanki tłuszczowej.
Kobiety fizjologicznie posiadają więcej tkanki tłuszczowej
To jeden z najczęściej niezrozumianych aspektów analizy składu ciała. Wiele osób nadal uważa, że im niższy poziom tkanki tłuszczowej, tym lepiej. Tymczasem organizm kobiety funkcjonuje inaczej niż organizm mężczyzny.
Tkanka tłuszczowa u kobiet nie jest wyłącznie magazynem energii. Pełni również bardzo ważną funkcję hormonalną i metaboliczną, wpływa na płodność oraz prawidłową pracę układu rozrodczego. Z tego powodu prawidłowy poziom tkanki tłuszczowej u kobiet jest naturalnie wyższy niż u mężczyzn.
W praktyce oznacza to, że kobieta posiadająca 25–30% tkanki tłuszczowej może nadal mieć prawidłową masę ciała i prawidłowy stan metaboliczny. U mężczyzny te same wartości bardzo często wiążą się już z wyraźną nadwagą, otyłością brzuszną i zwiększonym ryzykiem metabolicznym.
Ta sama liczba — zupełnie inna sylwetka
To właśnie dlatego ten sam wynik analizy składu ciała może wyglądać zupełnie inaczej u kobiet i mężczyzn. Kobieta z wyższym poziomem tkanki tłuszczowej często nadal zachowuje proporcjonalną sylwetkę i widoczną talię. U mężczyzn nawet niższy poziom tkanki tłuszczowej znacznie częściej wiąże się z odkładaniem tłuszczu w okolicy brzucha.
Wynika to przede wszystkim z różnic hormonalnych oraz odmiennego sposobu magazynowania tkanki tłuszczowej. U kobiet tkanka tłuszczowa częściej odkłada się podskórnie — w okolicy bioder, pośladków i ud. U mężczyzn tłuszcz znacznie częściej gromadzi się centralnie, czyli w okolicy brzucha i wokół narządów wewnętrznych.
To właśnie dlatego 30% tkanki tłuszczowej u kobiety może nadal odpowiadać prawidłowej masie ciała, podczas gdy u mężczyzny ta sama wartość bardzo często oznacza już wyraźną otyłość brzuszną.
Dlaczego tłuszcz trzewny jest tak istotny?
Tłuszcz trzewny to tkanka tłuszczowa gromadząca się wokół narządów wewnętrznych. W przeciwieństwie do tłuszczu podskórnego jest on znacznie bardziej aktywny metabolicznie i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wielu chorób.
Nadmierna ilość tłuszczu trzewnego zwiększa ryzyko między innymi insulinooporności, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, stłuszczenia wątroby oraz chorób sercowo-naczyniowych. I właśnie dlatego u mężczyzn nawet niższy poziom tkanki tłuszczowej może wiązać się z większym ryzykiem metabolicznym niż u kobiet.
Dlaczego sama masa ciała i BMI nie wystarczą?
Coraz częściej obserwuje się sytuacje, w których masa ciała mieści się w normie, BMI jest prawidłowe, a mimo to skład ciała pozostaje niekorzystny metabolicznie. Można mieć prawidłową masę ciała i jednocześnie nadmierną ilość tłuszczu trzewnego oraz zbyt małą masę mięśniową.
To właśnie dlatego analiza składu ciała daje znacznie więcej informacji niż sama masa ciała czy BMI. Pozwala ocenić nie tylko ilość tkanki tłuszczowej, ale również jej rozmieszczenie oraz proporcje pomiędzy tkanką tłuszczową i mięśniową.
Kobiety i mężczyźni inaczej reagują również na redukcję
Różnice pomiędzy kobietami i mężczyznami nie dotyczą wyłącznie wyglądu sylwetki. Organizm kobiet i mężczyzn inaczej reaguje również na deficyt energetyczny oraz redukcję masy ciała.
U kobiet zbyt agresywna redukcja może znacznie szybciej prowadzić do zaburzeń hormonalnych, problemów z miesiączkowaniem, pogorszenia samopoczucia, przewlekłego zmęczenia czy utraty masy mięśniowej. Kobiecy organizm jest znacznie bardziej wrażliwy na niedobór energii.
U mężczyzn redukcja masy ciała zwykle przebiega bardziej dynamicznie, jednak dla zmniejszenia ryzyka metabolicznego konieczne jest zazwyczaj utrzymanie niższego poziomu tkanki tłuszczowej niż u kobiet.
Co naprawdę warto oceniać?
W dietetyce coraz większe znaczenie ma nie tylko masa ciała, ale przede wszystkim skład ciała, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, ilość tłuszczu trzewnego oraz zdrowie metaboliczne organizmu.
To właśnie dlatego podczas konsultacji warto analizować nie tylko wynik na wadze, ale również obwód pasa, ilość masy mięśniowej, wyniki badań laboratoryjnych oraz ogólny stan zdrowia.
Podsumowanie
Ten sam poziom tkanki tłuszczowej nie wygląda tak samo u kobiet i mężczyzn, nie oznacza tego samego stanu zdrowia i nie powinien być interpretowany według identycznych norm.
Dlatego prawidłowa analiza składu ciała zawsze wymaga indywidualnego podejścia oraz uwzględnienia fizjologii organizmu.